کلاچ ماشین چیست و چه وظایفی دارد

اگر قرار باشد تمام نیروی خروجی موتور خودروها به صورت مستقیم به چرخ‌ها منتقل شود، اگر در بهترین حالت اجزای متحرک خرد و نابود نشوند، خودرو عملاً هیچ حرکتی نخواهد کرد. سیستم ساده اما مهمی به اسم کلاچ در این بخش کارایی حیاتی دارد.

کلاچ چیست؟

واژه Clutch از یک عبارت آلمانی به معنی اتصال گرفته شده است. نام آن تا حدود زیادی نحوه عملکردش را هم توضیح می‌دهد. برای درک بهتر طرز کار کلاچ باید فرایند انتقال قدرت از پیشرانه تا چرخ‌ها را مرور کنیم. وقتی پیشرانه شروع به حرکت می‌کند، گشتاور خروجی توسط مجموعه‌ای به اسم گیربکس یا همان جعبه‌دنده کنترل می‌شود؛ اما این نیرو هم‌چنان برای اتصال به میل‌گاردان (که نیروی پیشرانه را به دیفرانسیل و بعد از آن به چرخ‌ها انتقال می‌دهد) زیادی سنگین و ناگهانی است. بنابراین نیاز به یک قطعه واسط و رابط داریم تا فضای خالی بین گیربکس و بلوک موتور را تکمیل کند.

درواقع کلاچ ابزاری برای کنترل انتقال نیرو است؛ اما از طرفی دیگر این قطعه وظیفه جالب دیگری به نام قطع ارتباط گیربکس را هم دارد، که به اصطلاح به آن خلاص کردن می‌گویند. بنابراین کلاچ گرفتن اولین مرحله در تعویض دنده هم به حساب می‌آید.

با کلاچ گرفتن چه کاری رخ می‌دهد؟

با توجه به توضیحات بالا کاملاً منطقی است که بگوییم که در همه خودروها حتی در مدل‌های اتوماتیک نیز کلاچ وجود دارد. حالا سؤال اینجاست که وقتی در یک خودرو پدال سمت چپ را فشار می‌دهیم و به عبارتی کلاچ می‌گیریم، چه اتفاقی می‌افتد.

فراِند عملکرد کلاچ خودرو

با فشرده شدن این پدال، صفحه کلاچ با مجموعه قطعاتی مانند بلبرینگ و فنر و دوشاخه، ارتباط چرخ طیار و گیربکس را قطع می‌کند؛ اما نکته اینجاست که این کار فقط زمانی معنا می‌دهد که یکی از چرخ‌دنده‌های درون گیربکس وارد مدار شده باشد. به عبارتی دیگر وقتی خودرو روشن باشد ولی هیچ دنده‌ای درگیر نباشد کلاچ گرفتن و نگرفتن هیچ تفاوتی با هم ندارد. ولی وقتی دنده درگیر است، نیاز داریم که گشتاور را با زمان‌بندی و میزان مشخصی به چرخ‌ها کنترل کنیم. به همین دلیل است که فرایند کلاچ‌گیری برای آنهایی که به تازگی رانندگی یاد می‌گیرند، کمی دشوار است. چراکه میزان رهاسازی نیازمند تسلط است و باید به آرامی صورت بگیرد.

در لحظه‌ای که کلاچ ارتباط بین گیربکس و موتور را قطع کرد تا لحظه‌ای که این ارتباط به آهستگی دوباره برقرار شد، فشار قابل‌توجهی روی دیسک آن وارد می‌شود. چراکه عملاً تمام نیرو موتور را برای مدت کوتاهی تحمل می‌کند. همان‌طور که گفتیم کلاچ حتی در خودروهای اتوماتیک هم وجود دارد. با این تفاوت که عمل کلاچ‌گیری به صورت خودکار توسط مکانیزم خودرو انجام می‌شود. پس یادتان باشد منظور از خودروی دنده اتوماتیک، خودروی بدون کلاچ نیست.

با انواع کلاچ آشنا شوید

تا اینجای کار متوجه شدیم که کلاچ وسیله‌ای است که با درگیر شدن به صورت اصطکاکی شرایط برای تعویض دنده و یا درگیر شدن دنده را فراهم می‌کند. بر همین اساس است که نوع به کار بردن آن به شدت اهمیت پیدا می‌کند.

کلاچ ماشین و انواع آن

کلاچ‌ها بر حسب نوع فعالیتی که دارند به دو نوع خشک و خیس تقسیم‌بندی می‌شوند. در هر دو حالت تمام تلاش سازنده به منظور افزایش بیشترین میزان تحمل در برابر گرمای حاصل از اصطکاک است. کلاچ خشک همان چیزی است که به صورت مرسوم در اغلب خودروهای امروز نصب می‌شود. هرآنچه توضیح دادیم مربوط به کلاچ خشک بود.

اما نوع دوم که اصطلاحاً به آن کلاچ خیس (Wet Clutch) می‌گویند ساختاری است که کلاچ درون محفظه روغن هیدرولیک غوطه‌ور است. درواقع این شرایط برای کاهش هرچه بیشتر گرمای حاصل از اصطکاک به کار می‌آید. از آنجایی که کلاچ‌های خیس یا روغنی از چند صفحه روی هم تشکیل شده‌اند و فضای مورد نیاز برای قرارگیری آن‌ها چندان هم بزرگ نیست. به همین دلیل است که از این نوع کلاچ‌ها بیشتر در موتورسیکلت‌ها استفاده می‌شود. البته دلیل دیگری که خودروسازان سراغ این مدل نمی‌روند، بازده پایین‌شان است.

منبع: ماشینچی
نویسنده: نیما حدادی